Święty Marcin, patron rogaczy: legenda czy historia?

Wiele tradycji ludowych uważa świętego Marcina za patrona rogaczy. Przyjrzyjmy się pochodzeniu tej osobliwej legendy.

Legenda o świętym Marcinie to popularna opowieść o starożytnych korzeniach, która celebruje hojność i dobroczynność tytułowego świętego. Legenda ta jest rozpowszechniona w wielu regionach Europy, ale szczególnie obchodzona jest we Włoszech, gdzie święto świętego Marcina, przypadające na 11 listopada, jest świętem o wielkiej tradycji i celebracji. Być może jednak nie wiecie, że święty Marcin, który był rzymskim żołnierzem, a później biskupem Tours, jest również uważany za patrona rogaczy w wielu regionach Włoch, zwłaszcza w środkowej i południowej Italii. Związek jego postaci z postacią rogaczy sięga tradycji ludowej i ma kilka możliwych wyjaśnień.

W starożytności święto świętego Marcina upamiętniało koniec winobrania i nadejście zimy. W wielu włoskich regionach nadal jest obchodzone, a starożytne tradycje chłopskie łączą się z ludowym kultem świętego. Przyrządza się typowe dania, takie jak castagnaccio (ciasto kasztanowe) lub ciasteczka San Martino, i pije świeżo zebrane, młode wino. W niektórych częściach Europy, o tej porze roku, gdy zima zaczyna dawać o sobie znać, a dni stają się krótsze, zapala się latarnie San Martino, symbole światła i nadziei.

Ale dlaczego legenda i święto, które przypominają o znaczeniu hojności i dobroczynności wobec najbardziej potrzebujących, są również kojarzone z niewiernością małżeńską? Dlaczego San Martino jest uważany za obrońcę rogaczy?

Legenda o Świętym Marcinie

Legenda o Świętym Marcinie opowiada historię młodego rzymskiego żołnierza imieniem Martino, który pewnego dnia, służąc w wojsku, spotkał żebraka cierpiącego z powodu zimna. Nie mając mu nic do zaoferowania, Martino postanowił podzielić się z nim swoim płaszczem, przecinając go mieczem na pół. Ten gest hojności przerodził się w akt niezwykłej dobroczynności, a następnej nocy, we śnie, Marcin ujrzał samego Jezusa Chrystusa odzianego w płaszcz, który dał żebrakowi.

To wydarzenie głęboko poruszyło Marcina, który następnie postanowił opuścić wojsko i poświęcić się życiu pełnemu pobożności i miłosierdzia. Został wyznawcą Chrystusa i ostatecznie został wybrany na biskupa Tours we Francji, stając się znanym jako święty Marcin z Tours. Jego życie naznaczone było aktami współczucia, dobroczynności i poświęcenia dla innych.

Dlaczego 11 listopada obchodzone jest Święto Rogaczy?

Należy przede wszystkim podkreślić, że skojarzenie ze świętym Marcinem patronem rogaczy nie ma nic wspólnego z historią świętego, powszechnie uznawanego za akty dobroczynności i hojności, opisane w poprzedniej legendzie. Żaden aspekt jego życia, żadne wydarzenie ani czyn nie mogą być w żaden sposób kojarzone z postacią „rogacza”. Jest to raczej tradycja ludowa, zakorzeniona w starożytnych zwyczajach i tradycjach chłopskich, które są kultywowane od wieków.

Słowo „cornuto” pochodzi ze starofrancuskiego. W XIII wieku poświadczone jest słowo „cornart”, oznaczające zarówno „zdradzony”, jak i „imbecyl”. W średniowieczu zdradzeni mężowie byli często przedmiotem okrutnych żartów i kpin. W niektórych rejonach Lacjum istnieje starożytna, okrutna tradycja wieszania rogów, wstążek i kwiatów na drzwiach rzekomo zdradzonych małżonków.

Na początku listopada odnawiano roczne kontrakty rolne, co stanowiło przełomowy moment dla rolnictwa. Dało to początek serii jarmarków i targowisk, na których rolnicy przywozili owoce swojej ciężkiej pracy i bydło, aby je sprzedać lub wysłać na późny letni wypas. Bydło, składające się głównie ze zwierząt rogatych, doprowadziło do narodzin Święta Rogatych, obchodzonego 11 listopada. Około 11 listopada pierwsze chłody często ustępują, ustępując miejsca łagodniejszym temperaturom i ciepłym promieniom słońca. Okres ten znany jest jako Babie Lato i zawsze sprzyjał spotkaniom i uroczystościom na wsi.

Kup na Holyart:

Drewniana figura świętego Marcina na koniu, ręcznie malowana, Val Gardena

Figura z drewna klonowego z Val Gardena, ręcznie rzeźbiona i malowana przez rzemieślników z Val Gardena.

Ale targi rolnicze były również niezwykłą okazją do świętowania, spotkań towarzyskich i dzielenia się bogactwem plonów i produktów rolnych. Popularne święta i uroczystości charakteryzowały się spożywaniem młodego wina, które sprawiało, że wszyscy byli nieco bardziej pijani i zachęcało do większej rozwiązłości. Co więcej, żony często zostawały w domu, a w tym okresie wędrowni sprzedawcy podróżowali od farmy do farmy, oferując swoje towary, a czasami i towarzystwo, kobietom pozostawionym samym sobie. Nieprzypadkowo święty Marcin jest również uważany za patrona żołnierzy i podróżników, którzy spędzali długie okresy poza domem, a niektóre żony mogły się znudzić oczekiwaniem na ich powrót.

Z tego powodu w niektórych regionach ciasteczka św. Marcina to kruche ciasteczka w kształcie rogów.

Święto Świętego Marcina jest głęboko odczuwalne w środkowych Włoszech. W malowniczej wiosce San Valentino w Abruzji Citeriore, obchodzone jest w osobliwy i wyjątkowy sposób, skupiając się na postaci Świętego Marcina, opiekuna rogaczy. W nocy 10 listopada, dzień przed oficjalnym świętem Świętego Marcina, odbywa się święto rogaczy, w którym uczestniczą wszyscy mężczyźni z wioski, młodzi i starzy. Wszyscy gromadzą się, aby wziąć udział w radosnym pochodzie ulicami wioski, śpiewając goliardowe pieśni ludowe, skandując hasła i opowiadając świąteczne dowcipy o „rogach”. Na zakończenie procesji, fallus, przykryty tkaniną, zostaje uroczyście przekazany ostatniemu mężczyźnie, który ożenił się w danym roku, ogłaszając jego wejście do wspólnoty „rogaczy”. Ta wyjątkowa tradycja stanowi okazję do zabawy i radości dla społeczności.

Kup na Holyart:

Figura świętego Marcina z drewna w jasnych i ciemnych odcieniach brązu

Figura świętego Marcina w zbroi, zaprojektowana i wykonana przez firmę z Val Gardena.

Nawet w Santarcangelo, miasteczku na obrzeżach Romanii, Święto Świętego Marcina to okazja do świętowania winobrania, dobrego jedzenia i… rogaczy! Tutaj, na Piazza Ganganelli, odbywa się słynny Festiwal Kóz, znanych również jako kozy, które zgodnie z tradycją symbolizują mężczyzn, których zdradziły żony. Kozy, z rogami ozdobionymi dużymi, brzęczącymi dzwoneczkami, są prowadzone pod głównym łukiem miasta, a każdy odwiedzający może zrobić to samo, aby odkryć niewierność swojej partnerki. W międzyczasie plac ożywa dzięki straganom i stoiskom oferującym najsmaczniejsze włoskie specjały kulinarne, przede wszystkim piadina romagnola. Rogi wołu ozdobione plecioną wełną są wystawiane przez tydzień i zdejmowane po wyścigu zwanym „cheursa di bec”, czyli wyścigu kóz.

Ponownie, w listopadzie, Celtowie świętowali Nowy Rok orgiastycznymi, pogańskimi uroczystościami, które trwały kilka dni, dopuszczając, a nawet zachęcając do niewierności małżeńskiej.

Wreszcie, gest rogów z uniesionymi palcami wskazującym i małym, przywołuje liczbę 11, a święto św. Marcina przypada na 11 listopada. To również mogło przyczynić się do rozpowszechnienia legendy o św. Marcinie, opiekunie rogaczy.